Website Twilmij HEADERS19

Pantotheenzuur (vitamine B5) schittert door aanwezigheid

Iemand die schittert door afwezigheid, valt op omdat hij niet aanwezig is. Vitamine B5 valt juist op door zijn áánwezigheid. Niet voor niets heeft het de naam pantotheenzuur gekregen. Deze naam is afgeleid van het Griekse woord pantos, dat ‘alle’ of ‘geheel’ betekent. In veel, zo niet alle, grondstoffen is deze vitamine aanwezig. Hoewel vitamine B5 schittert door zijn aanwezigheid, moest ook deze vitamine ontdekt worden. Dat gebeurde in 1931 door de Amerikaanse wetenschapper Roger J. Williams. Hoe dan ook, het frequente voorkomen ervan onderstreept het belang van deze vitamine in de biologie.

Koninginnengelei

Ondanks zijn schaarste vormt koninginnengelei (royal jelly) de rijkste bron van vitamine B5. Bijen produceren het in hun voedselklieren. Koninginnengelei is het basisvoedsel voor bijenlarven tot hun derde levensdag, waarna ze overschakelen op pollen of honing. De koningin, hoe kan het ook anders, krijgt enkel en alleen koninginnegelei. Dit unieke product, waarvan vitamine B5 onderdeel uitmaakt, staat als biologisch medicijn hoog aangeschreven en is zeer gewild.

Co-enzym in de citroenzuurcyclus

De metabolische en geneeskundige werking van vitamine B5 is deels te verklaren door de ontdekking van pantotheenzuur als bestanddeel of precursor van het sleutelmolecuul co-enzym A. Deze ontdekking leverde Fritz Lipman in 1953 de Nobelprijs voor Fysiologie of Geneeskunde op. Hij moest hem delen met Hans Adolf Krebs, de ontdekker van de citroenzuurcyclus, waarin co-enzym A een sleutelrol vervult.

De citroenzuurcyclus is één van de meest wezenlijke en fundamentele metabolische processen in cellen. Het zorgt namelijk voor het verkrijgen van energie uit nutriënten en voorziet in de energiebehoefte voor onderhoud en groei. Vitamine B5 is daarmee onmiskenbaar gerelateerd aan één van de belangrijkste processen in het lichaam (zie figuur 1).

Onderdeel van het B-complex

Maar toch staat deze vitamine zelden alleen. Veel B-vitamines zijn co-enzymen en spelen daarom een belangrijke rol in enzymatische reacties. Het begrip co-enzym betekent dat het gaat om een relatief klein molecuul, dat een enzym nodig heeft om zijn functie te kunnen uitvoeren. Zonder co-enzym lukt dat niet.

Bij het verkrijgen van energie uit bijvoorbeeld koolhydraten werkt pantotheenzuur samen met thiamine (B1), riboflavine (B2) en niacine (B3); verschillende stoffen, die identieke biochemische routes bewandelen. De behoeften aan deze individuele vitamines zijn daarom voor een belangrijk deel gecorreleerd. Individuele aanbevelingen voor B-vitamines zijn vanwege hun onderlinge relaties nooit los te koppelen van het totale B-complex.

Tot slot

Vitamine B5 ondersteunt diverse fysiologische processen die cruciaal zijn voor de gezondheid van landbouwhuisdieren. Studies van onder andere Mahan et al. (2007) en Stahly et al (1995; 2007) laten het positieve effect zien van een hogere dosering vitamine B-complex op groei- en productieparameters van varkens met een hoge groeicapaciteit (figuur 2).

Overal aanwezig zijn is geen garantie voor overvloedige beschikbaarheid. Bovendien is de stapeling van deze vitamine in het dierlijke lichaam beperkt. Vitamine B5 wordt daarom ook als supplement toegevoegd aan voerkernen. Het optimale niveau kan per diersoort en ontwikkelingsfase verschillen. De nutritionisten van Twilmij adviseren u graag over de normering voor deze vitamine.

 

 Fig 1 de citroenzuurcyclus

 Figuur 1. De citroenzuurcyclus.

 

 Fig 2 effect b vitamines

 

Figuur 2. Het effect van extra B-vitamines op groei bij varkens. Zie onder andere de studies van Stahly et al. (1995; 2007); Lutz & Stahly (1998), Lindemann et al. (1999) en Mahan et al. (2007).